Professionals in de kinderopvang, de voorschoolse educatie of in het kleuteronderwijs zien dagelijks hoe de thuissituatie of -gewoonten de kinderen kunnen beïnvloeden. Ook excessief schermgebruik vindt bijna altijd thuis plaats. In de literatuur noemen ze dat ESU, excessive screen use en er komen steeds meer wetenschappelijke publicaties over dat onderwerp: het staat vast dat er ernstige negatieve effecten zijn.
In de opvang merken we die gevolgen ook: een slechte concentratie, meer driftbuien, moeite met sociale interactie, emotionele ontregeling en vermoeidheid overdag. Soms zelfs gedrag dat op apathie en autisme lijkt. Kinderen met een in aanleg onbedreigde ontwikkeling veranderen zo in zorgkinderen. Het is belangrijk dat we daar meer aandacht aan besteden maar vooral ook dat we een brug slaan naar het gezin en naar de ouders. Want hoewel we zelf veel kunnen doen om de negatieve gevolgen te beperken ligt de sleutel voor herstel toch echt thuis. Maar hoe praat je hier met ouders over?
Eerst de feiten
Recente onderzoeken tonen aan dat overmatige schermtijd de neuro-ontwikkeling verstoort, taal- en executieve functies vertraagt, en de slaapkwaliteit aantast door onderdrukking van de aanmaak van melatonine. Sociaal-emotioneel leidt het tot meer angst, agressie en verminderde hechting, omdat schermen de tijd voor echte ouder-kind interacties verdringen.
Zelfs MRI scans tonen aan dat delen van het brein zich anders gaat gedragen en ontwikkelen door ESU.
Wat is dan ‘excessief? Er zijn adviezen van de WHO en veel experts voor de maximale schermtijd. Maar, hoewel de kinderen in Amerika koploper zijn, blijkt ook in Nederland dat het aantal uren dat jonge kinderen achter een scherm zitten veel hoger is dan die adviezen. Zelfs kinderen tot twee jaar krijgen al ongeveer een uur schermtijd per dag, terwijl het advies 0 uur is, want hoe jonger het kind, hoe erger de negatieve gevolgen. Tussen de 2 en 5 jaar is het al 2 tot 2,5 uur per dag, terwijl het advies 0,5 tot 1 uur is, en dan begeleid door ouders. De nadelige effecten zijn meestal weer terug te draaien, ze zijn reversibel. Mits je tijdig in actie komt en het schermgebruik rigoureus verminderd en het pedagogisch klimaat extra verrijkt.
In gesprek met de ouders
De kans is groot dat ouders zelf ook al wel twijfelen over het schermgebruik. Door middel van de ‘twijfeltest’ die ik heb ontwikkeld kun je het gesprek openen, individueel of op een ouderbijeenkomst. Het staat als afbeelding in de brochure die je onderaan dit artikel gratis kunt downloaden.
Laat in gesprekken ook merken dat je begrijpt hoe uitdagend het is om een drukke peuter te kalmeren en dat een scherm dan inderdaad rust brengt. Tegelijkertijd moeten we de urgentie niet verbergen. Want als schermen structureel als een rustmiddel worden gebruikt, ontstaat er een vicieuze cirkel: het kind leert niet zelf reguleren, slaapt slechter, wordt nog drukker overdag, en krijgt daardoor nóg meer schermtijd. Leg dat mechanisme uit en geef informatie over de gevolgen: vertragingen in hersenontwikkeling, gedragsproblemen en een verhoogd risico op aandachts- en emotieregulatiestoornissen. Probeer dat rustig en overtuigend uit te leggen en geef voorbeelden van wat je in de groep bij kinderen ziet.
Vertel daarna dat veel van die gevolgen omkeerbaar zijn, maar alleen als je samen in actie komt. Leg uit dat de schermvrije uren vervangen moeten worden door meer interactief spel, voorlezen en direct contact en dat jullie dat op de groep ook zoveel mogelijk zullen doen. Maar dat het allerbelangrijkste is dat de schermtijd rigoureus teruggebracht wordt tot het niveau van de adviezen. Geef daarvan een lijstje als steun mee.
Wil je meer concreet het gesprek beginnen en wil je daar een handreiking voor?
Ik maakte voor jullie een brochure voor een gesprek of een ouderavond. Download de brochure in pdf in de link. Voeg eventueel je organisatielogo toe. Bewerkingen zijn niet toegestaan zonder toestemming van de auteur. Vermeldt, in verband met auteursrechten, de bron.
